Psychoterapia poznawcza wywodzi się od terapii behawioralnej, przez co bardzo często jest z nią łączona. Najczęściej psychoterapia poznawcza stosowana jest w leczeniu zaburzeń nerwicowych, lękowych i depresyjnych, ponieważ w tych przypadkach osiąga bardzo wysoką skuteczność.
Ideą psychoterapii poznawczej jest założenie, że problemy powstają wskutek nieprawidłowości powstałych w procesie uczenia. Nieprawidłowo interpretują dane zdarzenia osoby, które błędnie reagują na pewne zachowania, a nieprzystosowawcze myśli wynikają z błędów poznawczych takich jak np. nadmierne uogólnianie.
Podczas tej terapii psychoterapeuta ma za zadanie pomóc pacjentowi zrozumieć sposób, w jaki powstają u niego zaburzenia emocjonalne, nauczyć go je rozpoznawać oraz wykluczać dysfunkcjonalne sposoby myślenia. Uczy go również, że stosowany przez niego sposób interpretacji zdarzeń powinien być traktowany wyłącznie jako hipoteza, którą należy zweryfikować empirycznie. Psychoterapia poznawcza należy do dyrektywnych i krótkoterminowych. Zwraca się tu uwagę na problemy występujące "tu i teraz", a aktywny terapeuta przemawiając głosem rozsądku proponuje zadania oraz stosuje precyzyjne procedury.
